Schapendoes

De Schapendoes is tegenwoordig vooral geliefd als gezelschapshond, maar onder die weelderige, ruige vacht klopt nog steeds het hart van een echte herdershond. Het ras heeft een lief en toegewijd karakter en hecht sterk aan zijn gezin. De Schapendoes is een intelligente hond die met de juiste motivatie tot een hoog niveau getraind kan worden.

1.1 Prestaties in de hondensport

De Schapendoes doet het al jarenlang uitstekend in diverse hondensportdisciplines. Behendigheid en gehoorzaamheid zijn disciplines waarin de Schapendoes regelmatig schittert, dankzij zijn snelheid, wendbaarheid en bereidheid om samen te werken met zijn eigenaar. De natuurlijke intelligentie en het werkvermogen van de Schapendoes maken hem tot een ideale kandidaat voor hondensporten die zowel fysieke als mentale vaardigheden aanspreken.

1.2 Niet te verwarren met de Nederlandse Herder

Het is belangrijk om de Schapendoes, die ook wel de Nederlandse Herdershond wordt genoemd, niet te verwarren met de Nederlandse Herder. Dit zijn twee geheel verschillende rassen. De Nederlandse Herder is nauw verwant aan de Duitse herder en heeft een totaal ander uiterlijk en karakter dan de Schapendoes. Waar de Nederlandse Herder een kortharige, atletische werkhond is die veel wordt ingezet bij politie en defensie, is de Schapendoes een langharige, vrolijke herdershond die vooral uitblinkt als gezinsgenoot en in de hondensport.

Hoewel het zeker is dat de Schapendoes afkomstig is uit Nederland en van oudsher werd gebruikt als herdershond, is er over de exacte oorsprong van het ras relatief weinig bekend. Het ras was naar alle waarschijnlijkheid het meest populair in Drenthe, een provincie in het noordoosten van Nederland die bekendstaat om zijn uitgestrekte heide- en veengebieden.

2.1 Verwantschap met andere Europese herders

De rassen die het nauwst verwant zijn aan de Schapendoes zijn de Old English Sheepdog, de Bergamasco, de Bearded Collie, de Poolse Laaglandse Herdershond en de Briard. Al deze rassen vertonen opvallende gelijkenissen in uiterlijk en karakter. Aangezien de Schapendoes zich van nature op het Europese vasteland ontwikkelde, is het aannemelijk dat het ras is ontstaan uit een mengeling van verschillende lokale herders typen die in de regio voorkwamen.

2.2 Van werkshond tot bijna-uitsterven

Aan het einde van de negentiende eeuw werden alle regionale herdershonden bij elkaar gegroepeerd onder de noemer 'gedomesticeerde herdershonden'. Het werkvermogen van deze honden was de absolute prioriteit voor de boeren, die zich weinig bekommerden om het uiterlijk van hun honden. De Schapendoes moest urenlang schapen hoeden onder natte en koude weersomstandigheden, waarvoor de lange, beschermende vacht onontbeerlijk was. Anders dan veel Oost-Europese herdershonden hoefden de Schapendoes niet moedig of agressief te zijn, omdat Nederlandse boeren weinig te vrezen hadden van roofdieren zoals beren en wolven. Na verloop van tijd verloor de Schapendoes zijn werkfunctie doordat boeren andere herdershonden importeerden. De wereldoorlogen brachten het ras aan de rand van uitsterven, maar dankzij de inzet van een klein aantal toegewijde fokkers overleefde de Schapendoes en groeide hij uit tot de geliefde gezelschapshond die hij vandaag de dag is.

Het meest onderscheidende kenmerk van de Schapendoes is zonder twijfel zijn dikke, lange vacht die zijn oren en ogen bedekt. Het is een hond van gemiddelde grootte wiens uitbundige vacht een atletisch en goed gespierd lichaam verbergt dat met het blote oog nauwelijks zichtbaar is.

3.1 Vacht en kleurpatronen

De Schapendoes heeft een lange, overvloedige dubbele vacht die elke kleur kan hebben, hoewel de meest voorkomende variant een overwegend witte vacht is met bruine of grijze aftekeningen. De vacht heeft de neiging om naar de voeten toe lichter te worden. Een opvallend raskenmerk is de aanwezigheid van een snor, een baard en een duidelijke bevedering aan de achterkant van de benen en de staart. De staart is lang en zwaait tijdens het werk enthousiast heen en weer, of springt vrolijk omhoog tijdens het rennen.

3.2 Afmetingen en lichaamsbouw

Reuen meten tussen de 43 en 50 cm bij de schoft, terwijl teven tussen de 40 en 45 cm meten. Het gewicht van de Schapendoes ligt doorgaans tussen de 12 en 25 kg. Onder de weelderige vacht gaat een atletisch en goed gespierd lichaam schuil dat de Schapendoes in staat stelt om langdurig en energiek te bewegen. De combinatie van de ruige, enigszins slordige vacht met het verborgen atletische lichaam maakt de Schapendoes tot een unieke en aantrekkelijke verschijning. Het onverzorgde uiterlijk van de vacht is een gewenst raskenmerk en geen teken van verwaarlozing.

Na eeuwenlang relatief zelfstandig te hebben gewerkt op de Nederlandse velden is het begrijpelijk dat de Schapendoes een onafhankelijke inslag heeft. Tegelijkertijd hebben boeren hun honden altijd geselecteerd op trainbaarheid en responsiviteit, waardoor de Schapendoes een hond is die mensen graag wil plezieren en bereid is om te doen wat van hem wordt gevraagd.

4.1 Een vriendelijk en aanhankelijk ras

Omdat de Schapendoes zijn kudde nooit hoefde te verdedigen tegen gevaarlijke roofdieren, heeft het ras geen agressief of defensief karakter ontwikkeld. De meeste Schapendoezen zijn bijzonder vriendelijk en aanhankelijk, zowel tegenover hun eigen gezin als tegenover onbekenden. De Schapendoes is van nature een waakzame hond die bij de nadering van een vreemde zal blaffen, maar dit komt voort uit alertheid, niet uit agressie. Ook in een huiselijke omgeving is de Schapendoes altijd alert, zelfs wanneer hij lijkt te rusten.

4.2 Speelsheid en drijfinstinct

De Schapendoes is een speels ras dat van nature houdt van interactie en beweging. Het zijn vrolijke honden die met vrijwel iedereen overweg kunnen, inclusief kinderen en andere huisdieren. Er is echter een belangrijk aandachtspunt: het hoedeinstinct van de Schapendoes is vaak nog sterk aanwezig. Dit kan zich uiten in het proberen te 'hoeden' van kleine kinderen, wat soms gepaard gaat met licht nippen aan enkels. Het is belangrijk om dit gedrag te herkennen en te corrigeren, zodat het niet escaleert. Met de juiste training en socialisatie is de Schapendoes een fantastische gezinsgenoot die het hele huishouden opvrolijkt met zijn enthousiasme en levensvreugde.

De Schapendoes wordt beschouwd als een gezond ras met een indrukwekkende levensverwachting van 13 tot 15 jaar. Zoals bij elk ras zijn er echter enkele medische aandoeningen waar eigenaren en fokkers alert op moeten zijn om de gezondheid van het ras te waarborgen.

5.1 PDA (Patent Ductus Arteriosus)

Een retrospectief Nederlands onderzoek uit 2012 toonde aan dat de Schapendoes een aanleg heeft voor de hartaandoening PDA, ofwel Patent Ductus Arteriosus. Bij deze aangeboren afwijking sluit een bloedvat dat tijdens de zwangerschap nodig is niet goed na de geboorte, wat leidt tot een onjuiste bloeddoorstroming. PDA wordt vaak ontdekt als hartruis bij de eerste gezondheidscontrole van een puppy. Het goede nieuws is dat PDA via een operatie kan worden hersteld, waardoor de getroffen Schapendoes potentieel volledig kan genezen. Helaas zullen onbehandelde honden onvermijdelijk congestief hartfalen ontwikkelen, wat de levensduur aanzienlijk verkort.

5.2 PRA (Progressive Retinal Atrophy)

Verschillende onderzoeken hebben het verband aangetoond tussen de Schapendoes en PRA, een niet-pijnlijke maar verwoestende oogaandoening die leidt tot de geleidelijke afbraak van de lichtgevoelige cellen in het netvlies. Eigenaren merken doorgaans als eerste dat hun hond nachtblind is geworden, waarna de aandoening binnen enkele maanden evolueert tot totale blindheid. Er is helaas geen genezing bekend voor PRA, maar er bestaan genetische tests waarmee dragers kunnen worden geidentificeerd. Verantwoorde fokkers sluiten dragers van het PRA-gen uit van de fok.

5.3 Oorontstekingen

De langharige, hangende oren van de Schapendoes zijn bijzonder gevoelig voor oorontstekingen. De behaarde oren belemmeren de luchtcirculatie en creëren een vochtige omgeving waarin bacteriën en gisten gemakkelijk gedijen. Regelmatige reiniging van de oren en het goed afdrogen na het zwemmen of baden zijn essentieel om infecties te voorkomen.

De Schapendoes heeft een weelderige, lange vacht die regelmatige aandacht nodig heeft om in goede conditie te blijven. Het goede nieuws is dat de verzorging van de Schapendoes niet zo tijdrovend is als het dichte vachtkleed doet vermoeden, mits u een consequent verzorgingsroutine volgt.

6.1 Dagelijkse vachtverzorging

Een korte, dagelijkse verzorgingsbeurt is aan te raden om de lange vacht van de Schapendoes vrij van klitten te houden. Gebruik een geschikte borstel of kam en werk systematisch door de vacht om klitten te voorkomen voordat ze vastzitten. Het is belangrijk om te weten dat de enigszins verwarde, 'armoedige' uitstraling van de vacht juist een gewenst raskenmerk is. Trimmen is niet nodig en het doel is niet om de Schapendoes er gestyled uit te laten zien, maar om de vacht gezond en klitvrij te houden. Besteed extra aandacht aan de okselgebieden, achter de oren en rondom de staartaanzet, want daar ontstaan klitten het snelst. Verharing vindt het hele jaar door plaats, maar is beheersbaarder dan bij kortharige rassen door de structuur van de dubbele vacht.

6.2 Baden en drogen

Baden kan de Schapendoes enkele keren per jaar, of wanneer de hond werkelijk vies is. Na het wassen moet de vacht grondig worden gedroogd, bij voorkeur met een föhn op lage temperatuur, terwijl u gelijktijdig doorborstelt. Een vochtige vacht die niet goed wordt doorgedroogd kan schimmels en huidproblemen veroorzaken. Het is raadzaam om de Schapendoes al op jonge leeftijd te wennen aan de föhn en borstelroutine, zodat dit later geen stressvolle ervaringen worden.

6.3 Oorverzorging

De harige, hangende oren van de Schapendoes zijn een van zijn charmantste kenmerken, maar ook een potentieel kwetsbaar punt. De combinatie van lang haar en hangende oorvorm vermindert de luchtcirculatie in de gehoorgang en kan leiden tot ophoping van vocht en vuil. Controleer de oren om de paar dagen en reinig ze regelmatig om het risico op oorontstekingen te minimaliseren. Na het zwemmen moeten de oren extra goed worden gedroogd. Door deze eenvoudige maar essentiële verzorgingsroutine te volgen, houdt u uw Schapendoes gezond, comfortabel en op zijn allerbest.