Ziekte van Addison

De ziekte van Addison is het tegenovergestelde van Cushing: de bijnieren produceren te weinig hormonen. Deze aandoening wordt ook wel "de grote imitator" genoemd, omdat de symptomen op veel andere ziekten lijken. Met levenslange medicatie kunnen honden met Addison een normaal leven leiden.

Wat is de ziekte van Addison?

De ziekte van Addison, medisch bekend als hypoadrenocorticisme, is een aandoening waarbij de bijnieren onvoldoende hormonen produceren. De bijnieren maken twee essentiële groepen hormonen aan: mineralocorticoïden (vooral aldosteron, dat de elektrolytenbalans reguleert) en glucocorticoïden (vooral cortisol, dat stress en metabolisme reguleert). Bij de ziekte van Addison is de productie van een of beide groepen hormonen ontoereikend.

De aandoening komt relatief zeldzaam voor, maar wordt waarschijnlijk onderdiagnosticeerd vanwege de vage en wisselende symptomen. Jonge tot middelbare vrouwelijke honden worden vaker getroffen. Rassen met een verhoogd risico zijn onder andere de Standaard Poedel, Portugese Waterhond, Nova Scotia Duck Tolling Retriever, Bearded Collie en West Highland White Terrier.

Oorzaken van de ziekte van Addison

Auto-immuun destructie: In de meeste gevallen (ongeveer 70%) wordt de ziekte van Addison veroorzaakt door het immuunsysteem dat de bijnierschors aanvalt en vernietigt. Dit proces verloopt geleidelijk; pas wanneer meer dan 85-90% van het bijnierweefsel is vernietigd, treden er klinische symptomen op.

Iatrogeen: Abrupt stoppen met langdurige corticosteroïdtherapie kan leiden tot een tijdelijke vorm van Addison, omdat de eigen bijnieren zijn "ingeslapen" door de externe hormoontoediening. Ook de behandeling van de ziekte van Cushing met trilostane of mitotane kan onbedoeld tot Addison leiden als de bijnieren te sterk worden onderdrukt.

Overige oorzaken: Zeldzamer zijn infecties, tumoren die de bijnieren vernietigen, bloedingen in de bijnieren, of aangeboren afwijkingen.

Symptomen van de ziekte van Addison

De symptomen van Addison zijn notoir vaag en wisselend, wat diagnose bemoeilijkt. Ze kunnen komen en gaan, soms weken of maanden aanwezig zijn en dan weer verbeteren:

Verminderde eetlust en gewichtsverlies: Honden eten minder en verliezen geleidelijk gewicht.

Braken en diarree: Gastro-intestinale klachten komen frequent voor en reageren vaak tijdelijk op behandeling, om daarna weer terug te keren.

Lethargie en zwakte: Honden zijn minder actief en kunnen trillen of zwak zijn, vooral na stress of inspanning.

Meer drinken en plassen: Sommige honden vertonen polydipsie en polyurie als gevolg van het mineralocorticoïdtekort.

Spierpijn en stijfheid: Subtiele tekenen van ongemak kunnen aanwezig zijn.

Addison-crisis: Dit is een acute, levensbedreigende situatie die kan optreden wanneer een hond met onbehandeld Addison wordt blootgesteld aan stress (bijvoorbeeld een bezoek aan de dierenarts, een verblijf in een pension, of een operatie). Symptomen zijn shock, ernstige uitdroging, instorten van de bloedsomloop, een zeer trage hartslag, en bewusteloosheid. Zonder onmiddellijke behandeling kan een Addison-crisis fataal zijn.

Diagnose

De diagnose van de ziekte van Addison vereist specifiek bloedonderzoek:

Routine bloedonderzoek: Kenmerkende bevindingen zijn een verhoogd kalium- en een verlaagd natriumgehalte in het bloed (een verhouding natrium/kalium kleiner dan 27 is zeer suggestief). Verder kunnen verhoogde nierwaarden, lage bloedsuiker en milde bloedarmoede worden gevonden.

ACTH-stimulatietest: Dit is de gouden standaard voor de diagnose. De hond krijgt synthetisch ACTH toegediend en het cortisolniveau wordt voor en na de injectie gemeten. Bij Addison zijn beide waarden laag en reageert de bijnier nauwelijks of niet op de ACTH-stimulatie.

Basale cortisolwaarde: Een basale cortisolwaarde boven 2 µg/dL sluit Addison vrijwel uit en kan als screeningstest worden gebruikt.

ECG: Een elektrocardiogram kan hartritmestoornissen aantonen die het gevolg zijn van een te hoog kaliumgehalte, wat bij Addison levensgevaarlijk kan zijn.

Behandeling

De behandeling bestaat uit het aanvullen van de ontbrekende hormonen:

Acute crisis: Een Addison-crisis is een spoedgeval. De behandeling bestaat uit agressieve intraveneuze vloeistoftherapie om de uitdroging en elektrolytenstoornissen te corrigeren, en intraveneuze toediening van corticosteroïden. De meeste honden herstellen opmerkelijk snel na het starten van de juiste behandeling.

Mineralocorticoïdvervanging: Desoxycorticosteronpivalaat (DOCP, merknaam Percorten-V of Zycortal) wordt eens per 25-28 dagen als injectie toegediend. Alternatief kan fludrocortison (Florinef) dagelijks oraal worden gegeven.

Glucocorticoïdvervanging: Prednison wordt in een lage dosering dagelijks gegeven om het cortisolgebrek aan te vullen. De dosering kan tijdelijk worden verhoogd in perioden van stress.

Monitoring: Regelmatige bloedcontroles (elektrolyten en nierwaarden) zijn essentieel om de dosering te optimaliseren, aanvankelijk elke twee tot vier weken, later elke drie tot zes maanden.

Preventie

De ziekte van Addison is doorgaans niet te voorkomen, maar er zijn belangrijke aandachtspunten:

Geleidelijk afbouwen van medicatie: Stop nooit abrupt met corticosteroïden na langdurig gebruik. Bouw de dosering altijd geleidelijk af onder begeleiding van een dierenarts.

Monitoring bij Cushing-behandeling: Honden die worden behandeld voor de ziekte van Cushing moeten zorgvuldig worden gemonitord om te voorkomen dat de bijnieren te sterk worden onderdrukt.

Rasbewustzijn: Eigenaren van rassen met een verhoogd risico doen er goed aan de symptomen te kennen en bij vage, terugkerende klachten de ziekte van Addison als mogelijkheid aan de dierenarts voor te leggen.

Noodplan: Honden met vastgesteld Addison moeten altijd extra prednison beschikbaar hebben voor stressvolle situaties. Informeer hondenopvang, pension of oppas over de aandoening en de noodzaak van medicatie.