Prostaataandoeningen

Prostaataandoeningen komen veelvuldig voor bij mannelijke honden, vooral bij ongecastreerde reuen van middelbare tot oudere leeftijd. De prostaat is een klier die rond de urethra (plasbuis) ligt en een belangrijke rol speelt in de voortplanting. Aandoeningen van de prostaat kunnen variëren van goedaardig tot kwaadaardig en vereisen tijdige diagnostiek.

Wat zijn prostaataandoeningen?

De prostaat is een bilobulaire klier die bij de reu rond het begin van de plasbuis ligt, net achter de blaas. De klier produceert een deel van het semenvocht dat de zaadcellen transporteert en voedt. De prostaat is gevoelig voor hormonale invloeden, met name testosteron en zijn actieve metaboliet dihydrotestosteron (DHT).

Er zijn verschillende prostaataandoeningen bij honden:

Benigne prostaathyperplasie (BPH): Goedaardige vergroting van de prostaat. Dit is de meest voorkomende prostaataandoening bij intacte reuen en komt voor bij vrijwel alle ongecastreerde reuen boven de 6 jaar.

Prostatitis: Bacteriële ontsteking van de prostaat, die acuut of chronisch kan zijn.

Prostaatabcessen: Met pus gevulde holtes in de prostaat, een complicatie van prostatitis.

Prostaatcysten: Met vocht gevulde holtes in of naast de prostaat.

Prostaatcarcinoom: Kanker van de prostaat. Dit komt relatief weinig voor, maar is een agressieve tumor die ook bij gecastreerde reuen kan optreden.

Oorzaken van prostaataandoeningen

Hormonale invloed (BPH): De voortdurende blootstelling aan testosteron en DHT stimuleert de groei van prostaatweefsel bij intacte reuen. Met het ouder worden neemt de prostaat geleidelijk in omvang toe.

Bacteriële infectie (prostatitis): Bacteriën, meestal E. coli of andere darmbacteriën, kunnen via de plasbuis of het bloed de prostaat bereiken. Een reeds vergrote prostaat (BPH) is gevoeliger voor infectie.

Prostaatkanker: De exacte oorzaak is onbekend. Opvallend is dat prostaatkanker ook bij gecastreerde reuen voorkomt en volgens sommige studies zelfs vaker bij gecastreerde dan bij intacte reuen. Het adenocarcinoom is het meest voorkomende type.

Symptomen van prostaataandoeningen

Moeite met plassen: Een vergrote prostaat kan druk uitoefenen op de plasbuis, waardoor de hond moeilijk of in een dunne straal plast, of frequent kleine hoeveelheden lost.

Moeite met ontlasting: De vergrote prostaat drukt op het rectum, wat kan leiden tot afgeplatte ontlasting, persen, obstipatie of pijn bij het ontlasten.

Bloederige uitvloeiing: Bloeddruppels uit de penis, los van het plassen, zijn een veel voorkomend teken van prostaatproblemen.

Bloed in de urine (hematurie): De urine kan roze tot rood verkleurd zijn.

Stijve of pijnlijke gang: Een vergrote of ontstoken prostaat kan pijn veroorzaken bij het lopen, wat zich uit als een stijve gang of onwil om te bewegen.

Koorts en malaise (bij prostatitis): Acute prostatitis gaat vaak gepaard met hoge koorts, braken, buikpijn en algeheel onwelbevinden.

Lethargie en gewichtsverlies (bij prostaatkanker): Bij kwaadaardige aandoeningen kunnen algemene ziekteverschijnselen optreden.

Diagnose

Rectaal toucher: De dierenarts voelt de prostaat via het rectum om de grootte, symmetrie en pijnlijkheid te beoordelen. Een gezonde prostaat is symmetrisch en niet pijnlijk.

Echografie: Abdominale echografie geeft een gedetailleerd beeld van de prostaat, inclusief de interne structuur, cysten, abcessen of verdachte massa's.

Urineonderzoek en -kweek: Om bacteriële infecties op te sporen en het juiste antibioticum te bepalen.

Prostaatvocht: Onderzoek van prostaatvocht, verkregen via ejaculaat of prostaatwassing, kan celafwijkingen of bacteriën aan het licht brengen.

Röntgenfoto's: Tonen een vergrote prostaat en kunnen uitzaaiingen naar de lymfeklieren of wervels zichtbaar maken bij kanker.

Biopsie: Een weefselmonster van de prostaat, verkregen via echo-geleide naaldbiopsie, is noodzakelijk voor een definitieve diagnose van prostaatkanker.

Behandeling van prostaataandoeningen

Castratie (bij BPH): Dit is de meest effectieve behandeling voor goedaardige prostaatvergroting. Na castratie krimpt de prostaat binnen enkele weken aanzienlijk.

Medicamenteuze behandeling (BPH): Wanneer castratie niet gewenst is, kunnen medicijnen zoals osateronstaat of deslorelin (een GnRH-agonist implantaat) de prostaat tijdelijk laten krimpen.

Antibiotica (prostatitis): Langdurige antibioticakuren (minimaal 4 tot 6 weken) zijn noodzakelijk bij bacteriële prostatitis. Niet alle antibiotica dringen goed door in prostaatweefsel; de dierenarts kiest een geschikt middel.

Chirurgische drainage (abcessen): Prostaatabcessen kunnen chirurgisch worden gedraineerd of de prostaat kan gedeeltelijk worden verwijderd.

Behandeling van prostaatkanker: De behandelopties zijn beperkt. NSAID's (met name piroxicam of meloxicam) kunnen tumorgroei vertragen. Chirurgische verwijdering van de prostaat (prostatectomie) is technisch moeilijk en heeft een hoog complicatierisico. Bestralingstherapie kan palliatief worden ingezet.

Preventie

Castratie: Castratie op jonge leeftijd voorkomt BPH en prostatitis effectief. Het effect op prostaatkanker is echter onduidelijk; castratie biedt hier geen bescherming.

Regelmatige controles: Laat intacte reuen vanaf de leeftijd van 5 tot 6 jaar regelmatig controleren op prostaataandoeningen, inclusief rectaal toucher.

Tijdige behandeling van urineweginfecties: Urineweginfecties die niet behandeld worden, kunnen zich uitbreiden naar de prostaat.

De prognose hangt sterk af van het type aandoening. BPH en prostatitis hebben doorgaans een goede prognose bij adequate behandeling. Prostaatkanker heeft helaas een slechte prognose, met een gemiddelde overlevingsduur van enkele maanden na diagnose.