Melanoom

Melanoom bij honden is een tumor die ontstaat uit melanocyten, de cellen die pigment (melanine) produceren. In tegenstelling tot bij mensen, waar huidmelanomen het meest gevreesd zijn, is bij honden het melanoom in de mondholte de meest voorkomende en gevaarlijkste variant.

Wat is melanoom?

Melanocyten zijn cellen die het pigment melanine produceren, verantwoordelijk voor de kleur van huid, haar en slijmvliezen. Wanneer deze cellen kwaadaardig worden, ontstaat een melanoom. Bij honden komen melanomen voor op verschillende locaties, elk met een eigen gedrag:

Oraal melanoom (mondholte): De meest voorkomende vorm en tegelijk de meest agressieve. Het is de vaakst gediagnosticeerde kwaadaardige mondtumor bij honden. Deze tumoren groeien snel en zaaien vroeg uit naar lymfeklieren en longen.

Cutaan melanoom (huid): Melanomen op de behaarde huid zijn meestal goedaardig bij honden. Ze presenteren zich als gepigmenteerde (donkere) of soms amelanotische (niet-gepigmenteerde) knobbeltjes. Chirurgische verwijdering is doorgaans curatief.

Ungueaal melanoom (nagelbed): Melanomen in het nagelbed zijn agressief, vergelijkbaar met orale melanomen. Ze veroorzaken zwelling van de teen en verlies van de nagel.

Oculair melanoom (oog): Melanomen in het oog zijn relatief zeldzaam en het gedrag varieert van goedaardig tot kwaadaardig.

Oorzaken van melanoom

Genetische aanleg: Bepaalde rassen hebben een hoger risico. Rassen met donker gepigmenteerde slijmvliezen zijn vaker aangedaan. Veelgetroffen rassen zijn de Schotse Terriër, Cocker Spaniel, Poedel, Chow Chow, Golden Retriever, Teckel en Dwergschnauzer.

Leeftijd: Melanomen komen het vaakst voor bij oudere honden, met een gemiddelde leeftijd van 10 tot 12 jaar bij diagnose.

Geslacht: Reuen worden iets vaker getroffen dan teven, vooral voor het orale melanoom.

UV-straling: In tegenstelling tot bij de mens speelt zonlicht bij honden nauwelijks een rol bij het ontstaan van melanomen, aangezien de meest kwaadaardige vormen op niet-zonblootgestelde locaties (mond, nagelbed) voorkomen.

Symptomen van melanoom

Oraal melanoom:

Massa in de mond: Een donkergekleurd (zwart, bruin) of soms amelanotisch (roze, vleesgekleurd) gezwel op het tandvlees, het gehemelte, de lippen of de tong.

Overmatig kwijlen: Soms bloederig.

Moeite met eten of kauwen: De hond kan voedsel laten vallen, aan één kant kauwen of voedsel weigeren.

Slechte adem (halitosis): Door tumorweefsel dat afsterft en infecteert.

Gezichtszwelling: Als de tumor het kaakbeen aantast.

Bloeding uit de mond: Spontaan of bij het eten.

Losse tanden: De tumor kan het kaakbeen aantasten, waardoor tanden los komen te zitten.

Nagelbed melanoom:

Zwelling en pijn van een teen: Kreupelheid aan de aangedane poot.

Verlies van de nagel: De nagel kan loskomen of vervormd zijn.

Niet-helende wond aan de teen: De teen kan er ontstoken en geïnfecteerd uitzien.

Huidmelanoom:

Een donker of soms niet-gepigmenteerd knobbeltje op de huid, meestal niet pijnlijk en langzaam groeiend.

Diagnose

Fijne-naaldaspiratie of biopsie: Weefselonderzoek is essentieel om de diagnose te bevestigen en het type melanoom vast te stellen. Amelanotische melanomen kunnen moeilijker te herkennen zijn.

Immunohistochemie: Bij amelanotische tumoren of onduidelijke diagnoses worden speciale kleuringen (Melan-A, PNL2, S-100) gebruikt om melanocyten te identificeren.

Stadiëring:

Aspiratie van regionale lymfeklieren: Om uitzaaiing naar lymfeklieren vast te stellen.

Thoraxröntgenfoto's: Om longmetastasen op te sporen.

CT-scan: Vooral bij orale melanomen om de uitbreiding in het kaakbeen te beoordelen en chirurgische planning mogelijk te maken.

Het WHO-stadieringssysteem voor orale melanomen is gebaseerd op tumorgrootte: stadium I (<2 cm), stadium II (2-4 cm), stadium III (>4 cm of met lymfekliermetastasen), stadium IV (met afstandsmetastasen).

Behandeling van melanoom

Chirurgie: Agressieve chirurgische verwijdering met ruime marges is de basis van de behandeling. Bij orale melanomen kan dit een gedeeltelijke mandibulectomie (verwijdering van een deel van de onderkaak) of maxillectomie (verwijdering van een deel van de bovenkaak) inhouden. Honden herstellen doorgaans verrassend goed na deze ingrepen en kunnen weer normaal eten.

Bestralingstherapie: Melanomen zijn traditioneel minder gevoelig voor bestraling, maar hypofractioneerde bestraling (hoge doses in weinig sessies) kan lokale tumorcontrole bieden, vooral wanneer chirurgie niet volledig mogelijk is.

Melanoomvaccin (Oncept): Een therapeutisch DNA-vaccin dat het immuunsysteem stimuleert om melanoomcellen aan te vallen. Het wordt ingezet na lokale tumorcontrole (chirurgie en/of bestraling) om uitzaaiing te vertragen. Dit vaccin is specifiek ontwikkeld voor het canine orale melanoom.

Chemotherapie: Melanomen reageren matig op traditionele chemotherapie. Carboplatina wordt soms ingezet, maar de resultaten zijn wisselend.

Immunotherapie: Naast het melanoomvaccin worden nieuwe immunotherapeutische benaderingen onderzocht, waaronder checkpoint-remmers en andere immuunstimulatoren.

Amputatie: Bij nagelbed melanomen is amputatie van de aangedane teen of het teengewricht de standaardbehandeling.

Preventie

Er is geen manier om melanomen bij honden te voorkomen. De volgende maatregelen kunnen bijdragen aan vroege detectie:

Regelmatige mondcontrole: Kijk regelmatig in de mond van je hond op ongewone massa's, verkleuringen of zwellingen. Til de lippen op en inspecteer het tandvlees.

Let op de nagels en tenen: Controleer de nagels en tenen regelmatig op zwellingen, verkleuringen of verlies van nagels.

Huidcontrole: Controleer de huid op nieuwe knobbeltjes, vooral donkergekleurde.

Tijdig naar de dierenarts: Laat onverklaarbare mondgeuren, kwijlen, moeite met eten, kreupelheid aan een teen of nieuwe huidknobbeltjes altijd onderzoeken.

De prognose van melanoom bij honden hangt sterk af van de locatie en het stadium. Goedaardige huidmelanomen hebben een uitstekende prognose na chirurgische verwijdering. Oraal melanoom heeft een meer gereserveerde prognose: met agressieve behandeling (chirurgie, bestraling en vaccin) is een mediane overlevingsduur van 12 tot 18 maanden mogelijk bij stadium I en II. Bij nagelbed melanoom is de mediane overlevingsduur na amputatie en aanvullende behandeling vergelijkbaar.