Epilepsie

Wat is epilepsie bij honden?

Epilepsie is een chronische neurologische aandoening die wordt gekenmerkt door terugkerende epileptische aanvallen (insulten). Het is een van de meest voorkomende neurologische problemen bij honden en treft naar schatting 0,5 tot 5 procent van alle honden. Epileptische aanvallen ontstaan door abnormale elektrische activiteit in de hersenen en kunnen variëren van nauwelijks merkbaar tot heftige, gegeneraliseerde convulsies.

Oorzaken van epilepsie bij honden

Epilepsie bij honden wordt onderverdeeld in drie categorieën op basis van de oorzaak:

Idiopathische (primaire) epilepsie:

Dit is de meest voorkomende vorm en heeft een vermoedelijk genetische basis. Er is geen onderliggende structurele oorzaak in de hersenen aan te wijzen. De eerste aanval treedt meestal op tussen de één en vijf jaar leeftijd. Rassen met een verhoogd risico zijn onder andere de Labrador Retriever, Golden Retriever, Duitse herder, Beagle, Belgische herder en Border Collie.

Structurele (secundaire) epilepsie:

De aanvallen worden veroorzaakt door een aanwijsbare afwijking in de hersenen, zoals een hersentumor, ontsteking (encefalitis), hersenbloeding, aangeboren afwijking of littekens na een trauma.

Reactieve epilepsie:

De aanvallen zijn het gevolg van een aandoening buiten de hersenen, zoals vergiftiging, lever- of nierfalen, hypoglykemie (te lage bloedsuiker) of elektrolytverstoringen.

Symptomen van epilepsie

Epileptische aanvallen worden ingedeeld in verschillende typen:

Focale aanvallen:

• Trekkingen van één ledemaat of één zijde van het gezicht
• Herhaaldelijk kauwen of likken
• Staren in het niets of vliegenvangen
• Plotselinge angst of agressie

Gegeneraliseerde (tonisch-clonische) aanvallen:

• De hond valt om en verliest het bewustzijn
• Stijve spieren (tonische fase) gevolgd door ritmische spiertrekkingen (clonische fase)
• Overmatig speekselen en kauwbewegingen
• Ongecontroleerde urine- en ontlastingsverlies
• Trappelbewegingen met de poten
• De aanval duurt meestal één tot drie minuten

Na de aanval (postictale fase) kan de hond gedesoriënteerd, rusteloos, tijdelijk blind of extreem hongerig en dorstig zijn. Deze fase kan minuten tot uren duren.

Let op: een status epilepticus (een aanval die langer dan vijf minuten duurt of meerdere aanvallen zonder herstel ertussen) is een levensbedreigende noodsituatie die onmiddellijk veterinaire hulp vereist.

Diagnose van epilepsie

De diagnose idiopathische epilepsie wordt gesteld door andere oorzaken uit te sluiten. Het diagnostisch traject omvat:

• Uitgebreid bloedonderzoek inclusief lever- en nierwaarden, bloedsuiker en elektrolyten
• Urineonderzoek
• Neurologisch onderzoek
• MRI-scan van de hersenen om structurele afwijkingen uit te sluiten
• Analyse van het hersenvocht (liquoronderzoek) om infecties of ontstekingen uit te sluiten
• EEG (elektro-encefalogram) in gespecialiseerde klinieken

Behandeling van epilepsie bij honden

Epilepsie is meestal niet te genezen, maar wel goed te beheersen met medicatie. De dierenarts zal behandeling adviseren als de hond meer dan één aanval per maand heeft, bij clusteraanvallen of bij status epilepticus. Veelgebruikte medicijnen zijn:

• Fenobarbital: het meest voorgeschreven anti-epilepticum bij honden
• Kaliumbromide: vaak in combinatie met fenobarbital
• Levetiracetam (Keppra): steeds vaker gebruikt vanwege minder bijwerkingen
• Imepitoïne (Pexion): specifiek ontwikkeld voor honden

Regelmatige bloedcontroles zijn nodig om de medicijnspiegels te monitoren en bijwerkingen te signaleren. Het is cruciaal om de medicatie nooit abrupt te stoppen, omdat dit ernstige aanvallen kan uitlokken.

Preventie en management

Idiopathische epilepsie kan niet worden voorkomen, maar het risico op aanvallen kan worden verminderd door:

• Consequente medicatie: geef anti-epileptica altijd op vaste tijden
• Vermijd triggers: stress, opwinding, uitputting en oververhitting kunnen aanvallen uitlokken
• Houd een aanvalsdagboek bij: noteer datum, duur, type aanval en mogelijke triggers
• Regelmatige controles bij de dierenarts voor bloedonderzoek en evaluatie
• Verantwoord fokken: honden met idiopathische epilepsie zouden niet ingezet moeten worden voor de fokkerij

Lafora-ziekte: bij sommige rassen, met name de Miniatuur Wirehaired Dachshund, maar ook de Basset Hound en Beagle, kan epilepsie worden veroorzaakt door Lafora-ziekte — een erfelijke progressieve myoclonus-epilepsie. Kenmerkend is de late onset (vaak pas op 7-10-jarige leeftijd) en het optreden van myoclonische schokken, met name als reactie op licht, geluid of aanraking. Genetische testen zijn beschikbaar om dragers te identificeren.