Cryptorchisme

Cryptorchisme is een aandoening waarbij een of beide testes van een reu niet op de normale manier zijn afgedaald in het scrotum. De niet-ingedaalde testikel kan zich in de buikholte of in het lieskanaal bevinden. Het is de meest voorkomende aangeboren afwijking van het voortplantingssysteem bij mannelijke honden.

Wat is cryptorchisme?

Tijdens de embryonale ontwikkeling bevinden de testes zich in de buikholte, nabij de nieren. Normaal gesproken dalen ze vóór of kort na de geboorte af via het lieskanaal naar het scrotum. Dit proces moet bij honden uiterlijk op de leeftijd van 6 maanden voltooid zijn, hoewel het bij sommige rassen iets langer kan duren.

Wanneer een of beide testes niet afdalen, spreekt men van cryptorchisme. Er zijn verschillende vormen:

Unilateraal cryptorchisme: Eén testikel is niet afgedaald. Dit is de meest voorkomende vorm. De rechter testikel blijft vaker achter dan de linker.

Bilateraal cryptorchisme: Beide testikels zijn niet afgedaald. Dit komt minder vaak voor.

Abdominaal cryptorchisme: De testikel bevindt zich in de buikholte.

Inguinaal cryptorchisme: De testikel bevindt zich in het lieskanaal of net onder de huid in het liesgebied.

Oorzaken van cryptorchisme

Genetische aanleg: Cryptorchisme is een erfelijke aandoening die wordt overgedragen via een autosomaal recessief gen, mogelijk met geslachtsgebonden invloed. Beide ouders kunnen drager zijn zonder zelf aangedaan te zijn.

Hormonale factoren: Het afdalen van de testes wordt gestuurd door hormonen, waaronder testosteron en insuline-achtige groeifactor 3 (INSL3). Verstoringen in deze hormonale signalering kunnen het afdaalproces belemmeren.

Anatomische factoren: Een te kort gubernaculum (de geleidingsband die de testikel naar het scrotum trekt), een te nauw lieskanaal of vergroeiingen kunnen het afdalen mechanisch belemmeren.

Rassen met verhoogd risico: Kleine rassen hebben een hoger risico dan grote rassen. Rassen die vaker zijn aangedaan zijn onder andere de Yorkshire Terrier, Pomeriaan, Chihuahua, Maltezer, Dwergschnauzer, Teckel en Poedel.

Symptomen van cryptorchisme

Cryptorchisme zelf veroorzaakt doorgaans geen pijn of directe klachten. De aandoening wordt meestal ontdekt bij een routineonderzoek door de dierenarts of door de eigenaar:

Afwezigheid van een of beide testes in het scrotum: Dit is het belangrijkste teken. De dierenarts of eigenaar voelt slechts één testikel (of geen) in het scrotum.

Asymmetrisch scrotum: Het scrotum kan aan één kant kleiner of minder ontwikkeld zijn.

Zwelling in het liesgebied: Bij inguinaal cryptorchisme kan een zwelling in de lies voelbaar zijn.

Feminisering: In zeldzame gevallen, met name bij sertoli-celtumoren in de niet-ingedaalde testikel, kan de reu tekenen van feminisering vertonen, zoals haaruitval, een hangend penisvel, aantrekking van andere reuen en vergroting van de tepels.

Buikpijn: Als de niet-ingedaalde testikel tumoreus wordt of draait (torsie), kan de hond buikpijn vertonen.

Diagnose

Lichamelijk onderzoek: De dierenarts palpeert (voelt) het scrotum en het liesgebied om vast te stellen of de testes aanwezig zijn. Dit onderzoek is het meest betrouwbaar na de leeftijd van 6 maanden.

Echografie: Een echo van de buik en het liesgebied kan helpen om de exacte locatie van een niet-ingedaalde testikel vast te stellen, vooral bij abdominale cryptorchisme.

Hormonaal onderzoek: Bij gecastreerde honden waarvan de status onduidelijk is, kan een hCG-stimulatietest of het meten van testosteronspiegels uitsluitsel geven over de aanwezigheid van testiculair weefsel.

Behandeling van cryptorchisme

Chirurgische castratie: De aanbevolen behandeling is het chirurgisch verwijderen van beide testes (ook de normaal afgedaalde). De redenen hiervoor zijn:

Tumorrisico: Niet-ingedaalde testes hebben een 10 tot 13 keer hoger risico op het ontwikkelen van tumoren, waaronder sertoli-celtumoren en seminomen. De hogere lichaamstemperatuur in de buikholte is schadelijk voor het testisweefsel.

Torsie: Een niet-ingedaalde testikel kan draaien rond zijn bloedvoorziening, wat een pijnlijke en urgente situatie veroorzaakt.

Erfelijkheid: Omdat cryptorchisme erfelijk is, wordt fokken met aangedane reuen sterk afgeraden. Het verwijderen van beide testes voorkomt voortplanting.

Chirurgische techniek: De operatie voor het verwijderen van een abdominale testikel is uitgebreider dan een reguliere castratie, omdat een buikoperatie noodzakelijk is. Laparoscopische (kijkoperatie) verwijdering is bij sommige dierenklinieken mogelijk en biedt een minder invasief alternatief.

Orchidopexie: Het chirurgisch naar het scrotum brengen van de niet-ingedaalde testikel wordt ethisch beschouwd als onacceptabel, omdat het de erfelijke aandoening maskeert en het tumorrisico niet wegneemt.

Preventie

Niet fokken met aangedane honden: Reuen met cryptorchisme mogen niet voor de fok worden ingezet. Omdat de aandoening erfelijk is, moeten ook vrouwelijke familieleden met zorg worden geselecteerd voor de fok.

Fokkerij-advies: Fokkers dienen beide ouderdieren en hun bloedlijnen zorgvuldig te evalueren op het voorkomen van cryptorchisme.

Vroege controle: Laat jonge reuen controleren door de dierenarts bij de reguliere vaccinatie-afspraken, zodat cryptorchisme tijdig wordt vastgesteld.

De prognose na chirurgische castratie is uitstekend, mits de operatie wordt uitgevoerd voordat tumorvorming optreedt. Reuen met cryptorchisme die tijdig worden gecastreerd, hebben een normale levensverwachting.