Antivriesvergiftiging

Antivriesvergiftiging is een van de gevaarlijkste vergiftigingen bij honden. Ethyleenglycol, het werkzame bestanddeel in de meeste antivriesmiddelen, heeft een zoete smaak die honden aantrekt. Zelfs een kleine hoeveelheid kan fatale nierschade veroorzaken als niet snel wordt ingegrepen.

Wat is antivriesvergiftiging?

Antivriesvergiftiging bij honden wordt veroorzaakt door de inname van ethyleenglycol, de belangrijkste component van koelvloeistof en antivries voor auto's. Ethyleenglycol zelf is al giftig, maar de afbraakproducten in het lichaam (glycolaldehyde, glycolzuur en oxaalzuur) zijn nog gevaarlijker. Deze afbraakproducten vormen calciumoxalaatkristallen die zich in de nieren afzetten en onherstelbare nierschade veroorzaken. De mediane letale dosis (LD50) voor honden is slechts 4,4 ml per kilogram lichaamsgewicht. Schade aan de nieren kan echter al optreden bij aanzienlijk lagere hoeveelheden, waardoor zelfs geringe inname al een spoedgeval is.

Oorzaken van antivriesvergiftiging

De zoete smaak van ethyleenglycol maakt het bijzonder aantrekkelijk voor honden. Vergiftiging vindt meestal plaats in de volgende situaties:

- Lekkende auto's: koelvloeistof die onder een auto lekt, vormt plassen op de oprit of in de garage die honden kunnen oplikken.

- Opslag: open of omgevallen flessen antivries in de garage of schuur.

- Winteronderhoud: morsen bij het bijvullen van de koelvloeistof.

- Verwarmingssystemen: sommige verwarmingssystemen gebruiken ethyleenglycol als vloeistof.

- Andere bronnen: bepaalde ruitensproeiervloeistoffen, hydraulische remvloeistoffen en inkten kunnen ook ethyleenglycol bevatten.

Vergiftiging komt het vaakst voor in de herfst en winter, wanneer antivries vaker wordt gebruikt en bijgevuld.

Symptomen van antivriesvergiftiging

De symptomen van antivriesvergiftiging verlopen in drie stadia:

Stadium 1 (30 minuten tot 12 uur na inname):

- De hond lijkt "dronken": wankelen, coördinatieverlies, vallen

- Overmatige dorst en plassen

- Braken

- Lethargie en desoriëntatie

- Kwijlen

- Spiertrillingen

Stadium 2 (12 tot 24 uur na inname):

- De symptomen lijken tijdelijk te verbeteren, maar het gif richt intern steeds meer schade aan

- Snelle hartslag en ademhaling

- Uitdroging

Stadium 3 (36 tot 72 uur na inname):

- Ernstig nierfalen: de hond produceert weinig tot geen urine

- Ernstig braken

- Verlies van eetlust

- Toevallen

- Coma

- Overlijden

Het verraderlijke aan antivriesvergiftiging is dat de hond na het eerste stadium tijdelijk beter lijkt, terwijl het gif ondertussen onherstelbare nierschade aanricht. Dit maakt snelle behandeling cruciaal.

Diagnose van antivriesvergiftiging

Snelle diagnose is essentieel omdat het behandelvenster zeer beperkt is. De dierenarts kan de volgende onderzoeken uitvoeren:

- Ethyleenglycoltest: een sneltest die de aanwezigheid van ethyleenglycol in het bloed kan aantonen. Deze test is het meest betrouwbaar binnen de eerste uren na inname.

- Bloedgasanalyse: om metabole acidose (verzuring van het bloed) vast te stellen.

- Bloedchemie: verhoogde nierwaarden (ureum en creatinine) duiden op nierschade.

- Urineonderzoek: de aanwezigheid van calciumoxalaatkristallen in de urine is een sterk aanwijzing.

- Ultraviolet licht: sommige antivriesmiddelen bevatten fluorescerende stoffen die in de urine zichtbaar zijn onder UV-licht.

- Echografie van de nieren: om de mate van nierschade te beoordelen.

Behandeling van antivriesvergiftiging

Behandeling is alleen effectief als deze binnen enkele uren na inname wordt gestart, bij voorkeur binnen 8 tot 12 uur. Na 24 uur is nierschade vaak al onomkeerbaar.

- Braken opwekken: alleen zinvol als de inname zeer recent is (minder dan 1-2 uur geleden).

- Tegengif (fomepizol of ethanol): fomepizol is het voorkeursantidoot en blokkeert de omzetting van ethyleenglycol in de giftige afbraakproducten. Ethanol kan als alternatief worden gebruikt wanneer fomepizol niet beschikbaar is.

- Agressieve infuustherapie: om de uitscheiding van het gif te bevorderen en de nieren te ondersteunen.

- Correctie van metabole acidose: door toediening van natriumbicarbonaat.

- Dialyse: in ernstige gevallen kan hemodialyse nodig zijn om het gif uit het bloed te verwijderen.

- Ondersteunende zorg: anti-braakmiddelen, pijnstilling en behandeling van toevallen.

De prognose is goed als de behandeling binnen 5 uur na inname wordt gestart. Na 12-24 uur is de prognose aanzienlijk slechter, en bij vastgesteld nierfalen is de prognose vaak infaust.

Preventie van antivriesvergiftiging

Antivriesvergiftiging is volledig te voorkomen met de juiste voorzorgsmaatregelen:

- Bewaar antivries en koelvloeistof in goed afgesloten, stevige containers op een veilige plek.

- Ruim gelekte koelvloeistof onmiddellijk op met absorberend materiaal en spoel de plek schoon.

- Overweeg het gebruik van antivries op basis van propyleenglycol, dat veel minder giftig is dan ethyleenglycol.

- Controleer uw auto regelmatig op lekkages.

- Laat uw hond niet drinken uit plassen op straat of op parkeerplaatsen.

- Houd uw hond uit de buurt van garages en werkplaatsen.

Bij elk vermoeden van antivriesinname: ga direct naar de dierenarts. Elke minuut telt.